Numeralia

Inhalt:
1. Übersicht
2. Ergänzungen
3. Brüche

Zurück zum übergeordneten Menü
 

1. Übersicht:

Zahlzeich-
en

Grundzahlen
(Cardinalia)

Ordnungszahlen
(Ordinalia)

Einteilungszahlen
(Distributiva)

Zahladverbien
(Adverbia numeralia)

arab.

lat.

Wie viele?

Der Wievielte?

Wie viele jedes Mal?

Wie oft?

1

I

unus, -a, -um

primus, -a, -um

singuli, -ae, -a

semel

2

II

duo, duae, duo

secundus, -a, -um /
alter, -a, -um

bini, -ae, -a

bis

3

III

tres, tria

tertius, -a, -um

terni, -ae, -a / trini, -ae, -a

ter

4

IV

quattuor

quartus, -a, -um

quaterni,- ae, -a

quater

5

V

quinque

quintus, -a, -um

quini, -ae, -a

quinquie(n)s

6

VI

sex

sextus, -a, -um

seni, -ae, -a

sexie(n)s

7

VII

septem

septimus, -a, -um

septeni, -ae, -a

septies

8

VIII

octo

octavus, -a, -um

octoni, -ae, -a

octies

9

VIII

novem

nonus, -a, -um

noveni, -ae, -a

novies

10

X

decem

decimus, -a, -um

deni, -ae, -a

decies

11

XI

undecim

undecimus, -a, -um

undeni, -ae, -a

undecies

12

XII

duodecim

duodecimus, -a, -um

duodeni, -ae,-a

duodecies

13

XIII

tredecim

tertius, -a, -um decimus, -a, -um

terni, -ae, -a deni, -ae, -a

ter decies

14

XIV

quattuordecim

quartus, -a, -um decimus, -a, -um

quaterni, -ae, -a deni, -ae, -a

quater decies

15

XV

quindecim

quintus, -a, -um decimus, -a, -um

quini, -ae, -a deni, -ae, -a

quinquies decies

16

XVI

sedecim

sextus, -a, -um decimus, -a, -um

seni, -ae, -a deni, -ae, -a

sexies decies

17

XVII

septendecim

septimus, -a, -um decimus, -a, -um

septeni, -ae, -a deni, -ae, -a

septies decies

18

XVIII

duodeviginti

duodevicesimus, -a, -um

duodeviceni, -ae, -a

duodevicies

19

XIX

undeviginti

undevicesimus, -a, -um

undeviceni, -ae, -a

undevicies

20

XX

viginti

vicesimus, -a, -um

viceni, -ae, -a

vicies

21

XXI

viginti unus, -a, -um /
unus, -a, -um et viginti

vicesimus, -a, -um primus, -a, -um / unus, -a, -um et vicesimus, -a, -um

viceni, -ae, -a singuli, -ae,
-a / singul
i, -ae, -a et viceni, -ae, -a

vicies semel /
semel et v
icies

22

XXII

viginti duo, -ae, -o /
duo, -ae, -o et v
iginti

vicesimus, -a, -um secundus, -a, -um / alter, -a, -um /
duo, -ae, -o et v
icesimus, -a, -um

viceni, -ae, -a bini, -ae, -a / bini, -ae, -a et viceni, -ae, -a

vicies bis /
bis et v
icies

28

XXVI I

duodetriginta

duodetricesimus, -a, -um

duodetriceni, -ae, -a

duodetricies

29

XXIX

undetriginta

undetricesimus, -a, -um

undetriceni, -ae, -a

undetricies

30

XXX

triginta

tricesimus, -a, -um

triceni, -ae, -a

tricies

40

XL

quadraginta

quadragesimus, -a, -um

quadrageni, -ae, -a

quadragies

50

L

quinquatinta

quinquagesimus, -a, -um

quinquageni, -ae, -a

quinquagies

60

LX

sexaginta

sexagesimus, -a, -um

sexageni, -ae, -a

sexagies

70

LXX

septuaginta

septuagesimus, -a, -um

septuageni, -ae, -a

septuagies

80

LXXX

octoginta

octogesimus, -a, -um

octogeni, -ae, -a

octogies

90

XC

nonaginta

nonagesimus, -a, -um

nonageni, -ae, -a

nonagies

100

C

centum

centesimus, -a, -um

centeni, -ae, -a

centies

101

CI

centum (et) unus, -a, -um

centesimus, -a, -um primus, -a, -um

centeni, -ae, -a singuli, -ae, -a

centies semel

102

CII

centum (et) duo, -ae, -o

centesimus, -a, -um secundus, -a, -um / alter, -a, -um

centeni, -ae, -a bini, -ae, -a

centies bis

200

CC

ducenti, -ae, -a

ducentesimus, -a, -um

duceni, -ae, -a

ducenties

300

CCC

trecenti, -ae, -a

trecentesimus, -a, -um

treceni, -ae, -a

trecenties

400

CD

quadringenti, -ae, -a

quadringentesimus, -a, -um

quadringeni, -a, -ae

quadringenties

500

D

quingenti, -ae, -a

quingentesimus, -a, -um

quingeni, -ae, -a

quingenties

600

DC

sescenti, -ae, -a

sesgentesimus, -a, -um

sesceni, -ae, -a

sescenties

700

DCC

septingenti, -ae, -a

septingentesimus, -a, -um

septingeni, -ae, -a

septingenties

800

DCC C

octingenti, -ae, -a

octingentesimus, -a, -um

octingeni, -ae, -a

octigenties

900

CM

nongenti, -ae, -a

nongentesimus, -a, -um

nongeni, -ae, -a

nongenties

1000

M

mille

millesimus, -a, -um

singula milia

milies

2000

MM
 

duo milia

bis millesimus, -a, -um

bina milia

bis milies

1000 000

|X|

decies centena milia

decies centies millesimus, -a, -um

decies centena milia

decies centies milies

2000 000

|XX|

viginti centena milia

vicies centies millesimus, -a, -um

vicies centena milia

vicies centies milies

 

Grundzahlen (Cardinalia):
1. unus, -a, -um - ein/e (einzelne/r/s):

m.

f.

n.

unus

una

unum

unius

unius

unius

uni

uni

uni

unum

unam

unum

ab uno

ab una

uno

2. duo, duae, duo - zwei:

m.

f.

n.

duo

duae

duo

duorum

duarum

duorum

duobus

duabus

duobus

duo(s)

duas

duo

a duobus

a duabus

duobus

3. tres, tria - drei:

m.

f.

n.

tres

tres

tria

trium

trium

trium

tribus

tribus

tribus

tres / tris

tres / tris

tria

a tribus

a tribus

tribus

4. milia, -ium n. - tausende:

m.

f.

n.

 

 

milia

 

 

milium

 

 

milibus

 

 

milia

 

 

milibus


Ordnungszahlen (Ordinalia):
Die Ordnungszahlen werden zur Angabe von Jahreszahlen benutzt. Auf die Frage, zum wievielten Mal etwas geschehen ist, stehen die Akkusative der Ordinalia. Für die Zahl 2, also beim zweiten Mal, steht allerdings iterum.

Einteilungszahlen (Distributiva):
Bei Pluralwörtern stehen statt der Grundzahlen die Einteilungszahlen.

Zurück zum Inhalt
 

2. Ergänzungen:
2.1. Apostrophus:
Durch den Apostrophus Ɔ ist es möglich größere Zahlen zu schreiben. Er sieht aus wie ein gespiegeltes C und leitet sich von dem ursprünglichen Zahlzeichen für 1000, dem griechischen Phi Φ, ab.

ⅭⅠƆ = 1000
ⅭⅭⅠƆƆ = 10000
ⅭⅭⅭⅠƆƆƆ = 100000

Lässt man die ersten umgekehrten Apostrophi, die aussehen wie ein C, weg, erhält man die halbierten Werte.

ⅠƆ = 500
ⅠƆƆ = 5000
ⅠƆƆƆ = 50000

2.2. Buchstaben:
Es wurden in klassischer Zeit Majuskeln (Großbuchstaben) verwendet, im Mittelalter auch Minuskeln (Kleinbuchstaben).

2.3. Multiplikation:
Häufig wurde auch die kleinere Zahl vor die größere geschrieben, um eine Multiplikation anzuzeigen. MM = IIM

2.4. Ordnung:
Vorne steht das größte Zahlzeichen, hinten das kleinste. Ausnahmen entstehen durch die Subtraktionsregel und bei der Multiplikation.

2.5. Rahmen:
Um eine Zahl mit 100000 zu multiplizieren, wurde ein Rahmen um sie herum gezogen. Dieser konnte jedoch unten oder unten und oben offen sein.

2.6. Subtraktionsregel:
Erst im Mittelalter wurde es üblich, vier aufeinander folgende Zahlzeichen durch ein gleiches Zahlzeichen und das nächst höhere Zahlzeichen zu ersetzen. IIII = IV

2.7. Überstrich:
Um die Zahlzeichen von anderen Buchstaben zu unterscheiden, erhielten sie häufig einen Überstrich.

2.8. Vinculum:
Eine Vinculum, auch Titulus genannt, sieht aus wie der Überstrich, kann aber auch mehrere Male übereinander geschrieben werden. Ein Vinculum zeigt eine Multiplikation mit 1000 an.

2.9. Zahlzeichen:
Die verwendeten Zahlzeichen sind:
I - 1
V - 5
X - 10
L - 50
C - 100
D - 500
M / ∞ (erst ab dem Mittelalter, vorher Apostrophus-Schreibweise) - 1000

Zurück zum Inhalt
 

3. Brüche:
Ein Bruch besteht aus dem oberen Zähler und dem unteren Nenner. Ist der Zähler 1, steht zuerst die Ordnungszahl der Zahl aus dem Zähler, dann pars. 1/2 wird jedoch mit dimidius, -a, -um - halb gebildet. Beispiele sind:

1/2 - dimidia pars - ein Halb (der halbe Teil)
1/3 - tertia pars - ein Drittel (
der dritte Teil)
1/4 - qu
arta pars - ein Viertel (der vierte Teil)

Ist der Zähler um 1 kleiner als der Nenner, so steht zuerst die Grundzahl der Zahl des Zählers, danach folgt partes. Diese Regel gilt nicht für 1/2. Beispiele hierfür sind:

2/3 - duae partes - zwei Drittel (zwei Teile (vom Ganzen))
3/4 - tr
es partes - drei Viertel (drei Teile (vom Ganzen))
4/5 - quattuor part
es - vier Fünftel (vier Teile (vom Ganzen))

Bei jeden anderen beliebigen Zahlen in Zähler und Nenner, für die das obige nicht gilt, werden die Brüche gebildet aus der Ordnungszahl für die Zählerzahl und der Ordnungszahl der Zahl im Nenner. Die Formen sind immer feminin, auch wenn partes ausgelassen wird. Beispiele sind:

6/8 - sex octavae (partes) - sechs Achtel (sechs achte (Teile))
9/23 - novem v
icesimae tertiae (partes) - neun Dreiundzwanzigstel (neun dreiundzwanzigste (Teile))
777/999 - septingentae septu
aginta septem nongentesimae nonagesimae nonae (partes) - siebenhundertsiebenundsiebzig Neunhundertneunund- neunzigstel (siebenhundertsiebenundsiebzig neunhundertneunund- neunzigste (Teile))

Zurück zum Inhalt
Zurück zum übergeordneten Menü